Το έθιμο της ΑΝΤΡΟΜΑΝΑΣ της Δεσκάτης στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Με χαρά ενημερώθηκα επισήμως και εγγράφως από τη Διεύθυνση Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού για την επιτυχή εγγραφή του εθίμου της ΑΝΤΡΟΜΑΝΑΣ στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς! 

Η προσπάθεια για την ένταξη του μοναδικού εθίμου του τόπου μας ξεκίνησε το 2022 όταν αποφασίστηκε από τον Δήμο Δεσκάτης, επί Δημαρχίας κ. Κορδίλα Δ. και από τον Εξωραϊστικό Μορφωτικό Σύλλογο Δεσκάτης, η υποβολή του φακέλου προς το Υπουργείο Πολιτισμού. 

Αναλαμβάνοντας την εργασία αυτή ένιωσα ταυτόχρονα τιμή αλλά και↴↴↴

Ο Μάρτιος στη Λαογραφία

-Ο Μάρτιος ή Μάρτης είναι ο πρώτος μήνας της Άνοιξης, τρίτος κατά σειρά μήνας του χρόνου του πολιτικού έτους κατά το Γρηγοριανό Ημερολόγιο και έχει 31 ημέρες .

-Πήρε το όνομά του από το Ρωμαίο θεό του πολέμου  Mars (Μαρτίους)  δηλ. τον Άρη. Όπως λέει η ρωμαϊκή ιστορία οι ιδρυτές της Ρώμης, Ρώμος και Ρωμύλος, ονόμασαν αυτόν τον πρώτο μήνα Μάρτιο, προς τιμή του πατέρα τους και γενάρχη των Ρωμαίων του θεού Άρη.

-Ο Μάρτης δεν ήταν μόνο Θεός του ↴↴↴

Η Κυρά Σαρακοστή

-Η Μεγάλη Σαρακοστή αποτελεί την προετοιμασία των πιστών για τη γιορτή της  Ανάστασης του Χριστού, από την οποία  και προσδιορίζεται κατ΄ έτος ως κινητή περίοδος. Διαρκεί από την Καθαρή Δευτέρα μέχρι και την Παρασκευή πριν το Σάββατο του Λαζάρου,  οπότε ακολουθεί η Κυριακή των Βαΐων και η Μεγάλη Εβδομάδα. Η δε Κυριακή των Βαΐων είναι η τελευταία ημέρα της περιόδου αυτής.

-Ένα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί είναι αυτό της Κυρά Σαρακοστής. Πρόκειται για ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο με το οποίο ↴↴↴ 

Το έθιμο του Χάσκα

Το έθιμο του Χάσκα ή της Χάσκας ή ο Χάσκας το επιβάλει η σαρακοστιανή επιταγή που λέει: Με αβγό κλείνει το στόμα το βράδυ της Αποκριάς και με αβγό ανοίγει πάλι το βράδυ της Ανάστασης, υπενθυμίζοντας τη νηστεία που πρέπει να τηρηθεί στο μεσοδιάστημα αυτό. Η Κυριακή της Αποκριάς είναι η τελευταία μέρα που τρώνε κόκκινο κρέας και η εβδομάδα μεταξύ της Κυριακής της Αποκριάς και της Κυριακής της Τυρινής είναι οι μέρες που τρώνε ↴↴↴ 

Το Ψυχοσάββατο (Ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη των νεκρών)

-Το Ψυχοσάββατο είναι ημέρα για να μας θυμίζει ότι η ζωή μας δεν σταματά με τον θάνατο και  μας ταξιδεύει πέρα από εκεί που ο νους αδυνατεί να περάσει. Το ταξίδι αυτό το κάνει η αγάπη μας για εκείνους που σωματικά δεν είναι κοντά μας. 

-Κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής δεσπόζει η λατρεία των νεκρών με τα Ψυχοσάββατα.

-Ψυχοσάββατο όμως θεωρείται κυρίως το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Απόκρεω (Κρεατινής) και το ↴↴↴

Πως ξεκίνησε η Τσικνοπέμπτη

-Η Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου (Κρεατινής) ονομάζεται Τσικνοπέμπτη ή Τσικνοπέφτη, επειδή την ημέρα αυτή   όλα τα σπίτια ψήνουν κρέας ή λιώνουν το λίπος από τα χοιρινά και ο μυρωδάτος καπνός (τσίκνα) είναι διάχυτος παντού.

-Το έθιμο χάνεται στα βάθη των αιώνων, χωρίς να γνωρίζουμε την προέλευσή του. Εικάζεται όμως, ότι προέρχεται από τις βακχικές γιορτές των ↴↴↴ 

Κάτσιδα (κάτσιαντρα) - αναμνήσεις !!!

-Η κάτσιδα και στην Παλιουριά τη λέμε "κάτσιαντρα" είναι αυτοφυές  φυτό με βολβό και είναι «συγγενής»  με τον κρόκο Κοζάνης.

-Ανθίζει τον Φεβρουάριο  και η ανθοφορία της κρατά  15 ημέρες περίπου. Το χρώμα της είναι κίτρινο ή μωβ ανοιχτό, όπως φαίνεται στις εικόνες και η γύρη της είναι πολύ θρεπτική για μέλισσες και ανθρώπους. 

Ο βολβός της τρώγεται και σε παλαιότερες ↴↴↴ 

Ο Φεβρουάριος στη λαογραφία

-Στα λατινικά η λέξη Φεβρουάριος προέρχεται από το ρήμα «εξαγνίζω» (februum) λόγω των θρησκευτικών εορτών εξαγνισμού και καθαρμού (Februa ή Februa Αγίου Τρύφωνα την 1η του μήνα του έδωσε και το όνομα «Αϊ-Τρύφωνας») που τελούνταν στη Ρώμη στη διάρκεια του μήνα.

-Στην Ελλάδα έχει πάρει και διάφορες άλλες  ↴↴↴

Π α ρ ο ι μ ί ε ς

-Παροιμία είναι ένα σύντομο απόφθεγμα που εκφράζει (τις περισσότερες φορές με αλληγορικό τρόπο) ισχυρισμούς που αποτελούν το απόσταγμα μακράς πείρας πολλών ανθρώπων και έχουν άμεση σχέση με το καλό ή το κακό, ζωή ή θάνατο, νιότη ή γηρατειά, καταγωγή, υγεία, τύχη, φτώχεια, κ.λ.π. -Έτσι, οι παροιμίες προσλαμβάνουν πολλές φορές 

διδακτική σημασία. Διακρίνονται από ζωηρή και πλούσια σε εικόνες φαντασία, ενώ τις περισσότερες φορές έχουν τη μορφή κάποιου δίστιχου.

-Οι πηγές παραγωγής των παροιμιών ποικίλουν: Μία παροιμία μπορεί να ↴↴↴

Τα Θεοφάν(ε)ια ή Φώτα ή Επιφάνεια (και στην Παλιουριά !! κύρια(ε) (ε)λέησον) - Εικόνες

Τα Θεοφάν(ε)ια ή Φώτα ή Επιφάνεια (6 Ιανουαρίου) γιορτάζουμε την βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ή Βαπτιστή. Στην Ελλάδα ο αγιασμός γίνεται για πρώτη φορά την παραμονή των Θεοφανίων και λέγεται «Μικρός Αγιασμός» ή «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση». Με την Πρωτάγιαση, ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με τον Σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό, «αγιάζει» ή «φωτίζει» (ραντίζει) τους χώρους των σπιτιών για να φύγει ↴↴↴

Ο Ιανουάριος στη λαογραφία

-Ο Ιανουάριος είναι ο πρώτος μήνας του ημερολογίου μας. Πήρε το όνομά του από τον ρωμαϊκό θεό Janus - Ιανό. Ο Ιανός  ήταν ο θεός της αρχής και του τέλους, της μετάβασης από μία κατάσταση σε άλλη. Τον Ιανό οι Ρωμαίοι τον παρίσταναν διπρόσωπο. Στις πύλες της Ρώμης το άγαλμά του κοίταζε με το ένα πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο την είσοδο της πόλης. Κοίταζε, δηλαδή ταυτόχρονα προς τα πίσω και προς τα μπρος. Ο προσδιορισμός αυτός ισχύει τόσο για τον χώρο, όσο και για τον χρόνο. Επομένως ο Ιανός αντίκριζε, επίσης, ↴↴↴ 

Τα Ρουγκατσάρια της Παλιουριάς Γρεβενών στο Istorima Archive

Τα Ρουγκατσάρια της Παλιουριάς Γρεβενών (έθιμο της Πρωτοχρονιάς) Εικόνες - Βίντεο

Τα Ρουγκατσάρια είναι έθιμο του Δωδεκαημέρου που γίνεται την  Πρωτοχρονιά στην Παλιουριά Γρεβενών. Την εποχή της Τουρκοκρατίας με την ανοχή των Οθωμανών μέσω της μεταμφίεσης ήταν ένας τρόπος να επικοινωνούν μεταξύ τους πιο ελεύθερα και να περάσουν διάφορα μηνύματα. 

Το βράδυ της παραμονής της Πρωτοχρονιάς οι νέοι μας, παντρεμένοι κι ανύπαντροι, όπως όριζε το παλιό έθιμο, συγκεντρώνονταν σε κάποιο ↴↴↴

Η γουρνοχαρά στην Παλιουριά Γρεβενών

Τα Χριστούγεννα στο χωριό μας κάθε σπίτι έσφαζε το καλοθρεμμένο γουρούνι (χοιράδι όπως το έλεγαν). Το αγόραζαν μικρό, άνοιξη και το τάιζαν κολοκύθια, τυρόγαλα και πίτυρα (ψίνα), συνήθως όλο το καλοκαίρι, στα κουμάσια (μικροί στάβλοι). Αποτελούσε ντροπή για το σπίτι εκείνο, που δεν είχε γουρούνι, καθώς θεωρούνταν παρακατιανό, φτωχό κι ανοικοκύρευτο. Εξάλλου, ήταν απαραίτητο για ένα αγροτικό ↴↴↴

Κάλαντα των Χριστουγέννων (κόλιαντα)

Τα κάλαντα που προήλθαν από τις βυζαντινές Καλένδες, κατάγονται κατά τύπο και όχι βεβαίως κατά περιεχόμενο, από το γνωστό έθιμο των αρχαίων Ελλήνων της Ερεστώνης. Τα κάλαντα λέγονται κυρίως από παιδιά, μεμονωμένα είτε κατά ομάδες που επισκέπτονται οικίες, καταστήματα, δημόσιους χώρους κ.λ.π. με τη συνοδεία του πατροπαράδοτου σιδερένιου τρίγωνου, αλλά και άλλων μουσικών οργάνων (κλαρίνου, φυσαρμόνικας, ακορντεόν, τύμπανου κ.λ.π.). Σκοπός των τραγουδιών αυτών είναι, ↴↴↴ 

Ο Δεκέμβριος στη λαογραφία

-Ο Δεκέμβριος είναι ο δωδέκατος και τελευταίος μήνας του ηλιακού μας έτους, αλλά ο δέκατος μήνας, όπως το λέει και το όνομά του (Δεκέμβριος από το λατινικό Decem = Δέκα), από την πρωτοχρονιά της πρώτης Μαρτίου, όταν το έτος των Ρωμαίων ήταν δεκάμηνο.
-Διατήρησε όμως την ονομασία του αυτή και μετά το Διάταγμα του Καρόλου Θ' το 1564 που έλεγε ότι ο χρόνος αρχίζει από τον Ιανουάριο.

-Μεταξύ της 21ης και 22ης Δεκεμβρίου ο ήλιος μπαίνει στο ζώδιο του Αιγόκερω και αρχίζει ο χειμώνας. Η μέρα αυτή, δηλαδή η 22η Δεκεμβρίου, έχει τη μικρότερη διάρκεια από όλες τις μέρες του χρόνου και η νύχτα της 22ης Δεκεμβρίου έχει τη μεγαλύτερη διάρκεια.

-Ο Δεκέμβριος συνδέεται με τρεις κυρίως γιορτές στην αρχή ↴↴↴

Ο Νοέμβριος στη λαογραφία

-Ο μήνας Νοέμβριος πήρε το όνομά του από το λατινικό novem δηλαδή εννέα (9), γιατί ήταν ο ένατος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου, τον είχαν αφιερώσει στον Ποσειδώνα και γιόρταζαν τα Ποσειδώνια.

-Έχει 30 ημέρες και ως μήνας είναι μυστηριώδης και  ιδιόμορφος γιατί είναι μια περίοδος μελαγχολική, επειδή πλησιάζει ο χειμώνας, αλλά και γεμάτη↴↴↴

Πολλές και όμορφες Καλημέρες - !!!!!

-Συνήθως με το ξύπνημα λέμε την καλημέρα μας στον καλύτερο φίλο μας, τον  καθρέπτη !!.  Πριν αρκετές δεκαετίες δεν ήταν ένας οποιοσδήποτε καθρέπτης αλλά η δεξιοτεχνία και τα όνειρα των ελεύθερων κοριτσιών  και ένα από τα έργα τέχνης για να στολίσουν την προίκα τους. 

-Κεντούσαν  ή ζωγράφιζαν διάφορες εικόνες για χαρούμενο ξύπνημα όπως ↴↴↴ 

Ο Οκτώβριος στη λαογραφία

-Ο Οκτώβριος είναι ο δεύτερος μήνας του φθινοπώρου. Έχει 31 ημέρες κι είναι ο πιο κατάλληλος για την καλλιέργεια και τη σπορά των χωραφιών. Ο ελληνικός λαός δίνει και τα ονόματα: Αϊ-Δημήτρης ή Αϊ-Δημητριάτης, Βροχάρης, Σποριάτης ή Σποριάς ή Σπαρτός, Μπρουμάρης (=ομιχλώδης, σκοτεινός). Τον θεωρεί έναν από τους μήνες κατά τους οποίους πρέπει κανείς να πίνει το κρασί ανέρωτο, γιατί ↴↴↴ 

"Οι Χορευτές του Χρόνου" του Άρη ΠΑΥΛΟΥ στην Παλιουριά Γρεβενών

-"Οι Χορευτές του Χρόνου" στην Παλιουριά Γρεβενών, το Ζημνιάτσι της Επισκοπής Σταγών που περιήλθε στους Τούρκους το 1393. Ένα χωριό με πόντιους από το Βιλαέτι της Σεβάστειας και ντόπιους. Το 1928 ήρθαν 20 κάρα με 50 ανθρώπους και ζήτησαν φιλοξενία. Από τότε οι δύο κοινότητες έγιναν μία και ποτέ δεν ήρθαν σε σύγκρουση, αντίθετα έγινε ο πρώτος μεικτός γάμος το 1952 και τώρα πια οι πιο πολλοί έχουν ρίζες και από τον Πόντο και από το Ζημνιάτσι, Παλιουριά πλέον.

-Στις 10 Φεβρουαρίου 1944, ημέρα του ↴↴↴