menu

Παρασκευή, 5 Ιανουαρίου 2018

Τα Θεοφάνεια ή Φώτα ή Επιφάνεια (και στην Παλιουριά !! κύρια(ε) (ε)λέησον)

-Τα Θεοφάνεια  ή Φώτα ή Επιφάνεια (6 Ιανουαρίου)  γιορτάζουμε την βάπτιση του Ιησού Χριστού από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο ή Βαπτιστή.  Στην Ελλάδα ο αγιασμός γίνεται για πρώτη φορά την παραμονή των Θεοφανίων και λέγεται «Μικρός ↴↴↴

Αγιασμός» ή «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση». Με την Πρωτάγιαση, ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με το Σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό «αγιάζει» ή «φωτίζει» (ραντίζει) τους χώρους των σπιτιών για να φύγει μακριά κάθε κακό. Παλαιότερα, οι λαϊκές δοξασίες συνέδεαν τον φωτισμό των σπιτιών με την εξαφάνιση των καλικάντζαρων, τους οποίους φαντάζονταν να φεύγουν περίτρομοι με την έλευση του ιερέα...
-Ο μεγάλος αγιασμός γίνεται ανήμερα των Θεοφανείων στις 6 Ιανουαρίου με τη ρίψη του Σταυρού στο νερό. Μια μεγάλη πομπή σχηματίζεται και παίρνει το δρόμο που οδηγεί στη θάλασσα ή σε κάποιο ποτάμι, μπορεί και σε μια δεξαμενή. Μπροστά τα εξαπτέρυγα, πίσω οι ιερείς με τα καλά τους άμφια, ύστερα οι αρχές του τόπου και παραπίσω το πλήθος. Στις πόλεις η πομπή γίνεται πιο πλούσια, με μουσική και στρατιωτικά αγήματα.
-Το πιάσιμο του Σταυρού γίνεται από κολυμβητές, τους λεγόμενους βουτηχτάδες, κατά την τελετή της κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού. Νεαρά κυρίως άτομα βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν τον Σταυρό και να λάβουν την ευλογία του ιερωμένου, αλλά και να δεχθούν τις τιμές και τις ευχές των συντοπιτών τους. Οι καμπάνες ηχούν χαρμόσυνα, το ίδιο και οι σειρήνες των πλοίων. Όλοι οι πιστοί πίνουν με ευλάβεια από τον αγιασμό, συμβολικά με τρεις γουλιές, και ραντίζουν μ’ αυτόν τα σπίτια, τα δέντρα, τα χωράφια και τα ζώα τους.
-Για τα Φώτα ο λαός πιστεύει πως είναι ο καιρός, η γιορτή που φεύγουν οι καλικάντζαροι γιατί φοβούνται την αγιαστούρα του παπά. Ο τρόμος τους αρχίζει από την παραμονή των Φώτων που γίνεται ο μικρός αγιασμός. 

Γι αυτό και το έθιμο του λαού λέει:
Στις πέντε του Γενάρη
φεύγουν οι καλικαντζάροι

Αλλά ο μεγάλος τους τρόμος είναι τα Φώτα.
Φεύγουν τότε λέγοντας:

Φεύγετε να φεύγουμε
κι έφτασε ο τουρλόπαπας
με την αγιαστούρα του
και με τη βρεχτούρα του...
     ....////....
Σήμερα τα φώτα κι ο φωτισμός
η χαρά μεγάλη κι ο αγιασμός.            
Κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό
κάθετ' η κυρά μας η Παναγιά.
Όργανο βαστάει, κερί κρατεί,
και τον Αϊ-Γιάννη παρακαλεί.
Αϊ-Γιάννη αφέντη και βαπτιστή,
βάπτισε κι εμένα Θεού παιδί.
Ν΄ανέβω επάνω στον ουρανό,
να μαζέψω ρόδα και λίβανο.
Η εορτή των Θεοφανείων περικλείει άλλωστε και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων ελληνικών εθίμων. Ο Αγιασμός στη χώρα μας έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων, καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία αυτή έννοια δεν είναι αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει τις ρίζες της στην αρχαία λατρεία.

Τα Φώτα (Θεοφάνεια )  στην Παλιουριά  ("κύρια(ε) (ε)λέησον" ) 

-Ένα από τα έθιμα της Παλιουριάς είναι και το   "κύρια(ε) (ε)λέησον"  που  πραγματοποιείται την ημέρα των Φώτων (Θεοφανείων).

-Το απόγευμα της παραμονής των Φώτων (5 Ιανουαρίου) οι νέοι του χωριού συγκεντρώνονται στην εκκλησία του χωριού για να ορίσουν ποια εικόνα θα πάρει ο καθένας για την πομπή του  "κύρια(ε)  (ε)λέησον"Συνήθως πρόσφεραν μικρά χρηματικά ποσά για να πάρουν συγκεκριμένες εικόνες (όπως οι σημερινές δημοπρασίες - προσφορές) και πάντα ο πολιούχος  Άγιος είχε την τιμητική του,  γιατί είχε την μεγαλύτερη προσφορά.  

-Την επομένη (6 Ιανουαρίου ημέρα των Θεοφανίων) και ενώ γίνονταν  η λειτουργία στην εκκλησία, οι νέοι με τις εικόνες στα χέρια, που είχαν ορίσει από το απόγευμα της προηγούμενης, κατευθύνονται σε ομάδες προς  όλα τα εξωκλήσια του χωριού (Αγία Τριάδα - Άγιος Αθανάσιος - ‘Άγιος Γεώργιος - Αγία Παρασκευή - Αγία Κυριακή)  ψάλλοντας το  "κύρια(ε) (ε)λέησον".

-Φθάνοντας στο εξωκλήσι προσκυνούν, ανάβουν τα καντήλια και επιστρέφουν στο χωριό ψάλλοντας και πάλι το "κύρια(ε) (ε)λέησον". Επιστρέφοντας περιμένουν έξω από το χωριό, ούτως ώστε να επιστρέψουν όλοι μαζί  από τα εξωκλήσια, για να εισέλθουν ταυτόχρονα στην εκκλησία του  ψάλλοντας συνεχώς το  "κύρια(ε) (ε)λέησον".

-Μετά τη θεία λειτουργία πήγαιναν στην βρύση της Παναγιάς (παραδοσιακή βρύση με τέσσερις  κρουνούς ,  κατασκευής 1935 και βόρια της εκκλησίας της Κοίμησης της Θεοτόκου) όπου γίνονταν ο αγιασμός των υδάτων. Οι νέοι με τις εικόνες στα χέρια στέκονται δίπλα στον ιερέα κατά τη διάρκεια του αγιασμού των υδάτων.

-Μετά τον αγιασμό των υδάτων οι κάτοικοι προσκυνούν το σταυρό και στη συνέχεια τις εικόνες που κρατούν οι νέοι του χωριού.

-Εδώ να σημειώσω ότι, όπως κρατούσαν τις εικόνες οι νέοι και τις προσκυνούσαν οι ελεύθερες κοπέλες, όποιος ενδιαφέρονταν για κάποια από αυτές, την ώρα που προσκυνούσε  ακουμπούσε την εικόνα στο κεφάλι της για να της δείξει το ενδιαφέρον του (να την κάνει γυναίκα του).

-Με τον αγιασμό που θα πάρουν σε μικρά οικιακά σκεύη, αφού πρώτα  φωτιστούν   τα μέλη της κάθε οικογένειας στη συνέχεια θα φωτίσουν  (ραντίσουν) τα σπίτια τους, τα μαντριά (στάνες) με τα ζώα και τέλος τα χωράφια τους, ευχόμενοι να έχουν υγεία, καλή και γόνιμη  χρονιά.-
-Έχει  επικρατήσει στον καθαγιασμό των υδάτων να γίνεται  προσφορά (τύπου δημοπρασίας - προσφοράς) μεταξύ των κατοίκων και όποιος προσφέρει στην εκκλησία μεγαλύτερο χρηματικό ποσό να φυλάσσει στο σπίτι του για μια εβδομάδα τον Τίμιο Σταυρό της κατάδυσης για ευλογία. 

ετά τον αγιασμό τους εορτάζοντας της ημέρας (Ιορδάνης - Θεοφάνης - Φώτης) και όσους  είχαν παντρευτεί τον περασμένο χρόνο  τους έριχναν νερό στο κεφάλι από τις βρύσες και ταυτόχρονα  τους ζητούσαν να κεράσουν (συνήθως τσίπουρο, κρασί κ.λ.π).-

-Μετά τη δημιουργία  της λίμνης Ιλαρίωνα  η ρίψη του σταυρού γίνεται πλέον στα νερά της λίμνης πάνω από τη γέφυρα, όπως φαίνεται και στις φωτογραφίες του φωτογραφικού άλμπουμ. 

Καλή Φώτιση και Χρόνια Πολλά !!!! 

-Ακολουθεί φωτογραφικό άλμπουμ των Φώτων από την Παλιουριά.- 

Επιμέλεια: Στέργιος Γ. Παλπάνης

Με κλικ πάνω στην εικόνα ανοίγει το άλμπουμ

ενεργό link

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *